Frida Kahlo — doğum haritası

Doğum

1907-07-06 · 08:30 · Coyoacán, Meksika Güvenilirlik: AA · doğrulanmış kayıt

Çekirdeği: Her Şeyi İçinde Tutan Bir Yüz

Frida Kahlo dünyayla ateş ve teatrallikle karşılaştı. Yükselen burcu — dünyaya gösterdiği yüzü — Aslan'dı; Aslan renk, varlık, tam olarak kendisi gibi görülme isteğidir. Tek bir özportreyine bakan herkes bunu bilir: egemen bir kesinlikle çizilmiş tek kaş, bir bildiri gibi giyilen Tehuana elbisesi, kırpmayı reddeden sabit bakış. Bu varlık gerçekti, bir performans değildi — ya da en derin anlamda performanstı: bu benim gerçeğim ve onu küçülmeye bırakmayacağım.

Bu parlak dış görünüşün ardında, kimliğinin merkezini oluşturan Güneş'i Yengeç burcunda, on ikinci evde, gizlenmiş hâlde duruyordu. On ikinci ev, kimsenin görmediği odadır: özel saatler, kamuoğundan uzak tutulan acı, hiçbir odanın sığdıramayacağı kadar derin akan iç dünya. Yengeç'teki bir Güneş her şeyden önce şefkat ve güvenli bir liman ister; bunu haritanın en ücra köşesinde bulmak, Kahlo'nun en gerçek benliğinin yalnızlık içinde, iyileşme süreçlerinde, ayağa kalkamadığı La Casa Azul'daki yavaş saatlerde işlediği anlamına geliyordu. Bu saatleri sanata dönüştürmesi — yatağa bağlı bir varoluşu elli beş özportre hâline getirmesi — bu haritanın tüm hikâyesidir: yara, eser oldu.

Jüpiter ve Neptün de Yengeç ve on ikinci evde toplandı; bu iç dünyayı taşacak noktaya kadar büyüttü. Diğer sanatçıların hayal gücünü belirli bir mesafede tuttuğu yerde, Kahlo her şeyi onunla doyurdu: kanayen kalpler, saçlarına örülmüş hayvanlar, cerrahi bir illüstrasyonun berraklığıyla çizilmiş acı. İç ve dış dünya arasındaki geçirgen sınır zayıflık değildir — ham madde olur.

Ay: Görünür Acı, Görünmez Dayanıklılık

Ay'ı — duygusal iç dünyası, yüzeyin altında akan ihtiyacı — Boğa burcunda, doğum haritasının en kamusal noktası olan onuncu evde duruyordu. Onuncu ev, kişinin neyle tanındığını, dünyanın eseri nasıl gördüğünü yönetir. Boğa değişmez toprak unsurudur: sabırlı, inatçı, neredeyse her şeyin üstesinden gelebilir. Böylece Kahlo'nun duygusal yaşamı, Güneş konumundan dolayı derinden özel olmasına karşın, herkesçe görülebilir biçimdeydi: fiziksel dayanıklılığı, otuz beş ameliyata rağmen boyamayı bırakmayı reddetmesi, 1953'teki ilk kişisel Meksika sergisine sedyeyle taşınarak da olsa katılma ısrarı — bunlar sahte jestler değildi. Bunlar Boğa Ayı'nın tam ifadesiydi: buna dayanacağım. Kurduğum şeyden koparılamam.

Ay ve Satürn, uyumlu ve pekiştirici bir akışla birlikte çalıştı (sextil: iki gezegen birbirine karşı çıkmak yerine birbirini destekler). Satürn disiplin, yapı, dayanma iradesidir. Bu birleşim — sessiz duygusal dayanıklılığın sarsılmaz disiplinle evliliği — fotoğrafların tek başına açıklayamadığı bir şeyi açıklar: ham bir duygu gibi görünen ama olağanüstü bir kontrolle icra edilmiş tabloların ardındaki büyük teknik bağlılık. Kahlo rastgele boyamıyordu. İnşa ediyordu.

Merkür: Bildiri Olarak Özportre

Akıl ve sesin gezegeni Merkür, Aslan'da, tam Yükselen noktasında — özel benlik ile kamusal dünya arasındaki eşiğin tam kendisinde — duruyordu. Aslan'daki Merkür bilgilendirmek için konuşmaz; bildirmek için konuşur. Kahlo'nun iletişimi her zaman en radikal anlamda öz-atıflıydı: ben konuyum. Ben aynı zamanda gözlemciyim. Bir keresinde kendi gerçekliğini boyadığını söyledi, çünkü en iyi bildiği buydu; Yükselen'deki Aslan Merkür bunu somutlaştırır: akıl ve yüz aynı eşiği paylaşır.

Bu Merkür, mektuplarını ve günlük sayfalarını da bileydi; bunlar, zekice, meydan okuyan, sevgiden paramparça, bedeni ve Diego Rivera'ya olan sevgisi konusunda yakıcı biçimde dürüst olan olağanüstü belgelerdir. Ses asla duraksamaz. Aslan'daki Merkür, oda hastane yatağı bile olsa odanın ortasından konuşur.

Venüs: Çokluk Olarak Sevgi

Venüs — sevginin, güzelliğin ve değer verilen şeyin gezegeni — on birinci evde İkizler burcundaydı. İkizler ikililik, merak, herhangi bir şeyin tek bir versiyonuyla yetinememeliktir. On birinci ev, topluluk, arkadaşlıklar ve çiftin ötesinde bir şeye aidiyet evidir. Bu iki gerçek birlikte, aşk yaşamını acımasız bir kesinlikle tanımlar: Rivera ile sürdürülen açık evlilik (müzakere edilip yeniden müzakere edilen), eşit bağlılıkla beslediği kadın arkadaşlıkları ve ilişkiler, siyasi ve sanatsal bir kolektife — muralcılara, Marksistlere, La Casa Azul'da bir araya gelen çevreye — duyduğu yoğun aidiyet hissi.

Venüs, neredeyse tam olarak, yine İkizler'deki Plüton'la birleşmişti. Plüton dokunduğu her şeyi yoğunlaştırır ve dönüştürür: Venüs'ü hoş duygu alanından çıkarıp saplantıya, kayba, yenilenmeye iter. Kahlo'nun ilişkilerini konu alan tabloları bunları yumuşatmadı. İki Frida kendisinin iki versiyonunu gösterir — biri tam kalpli, diğeri kırık kalpli — tek bir damarla birleştirilmiş. Bu yağlı boyayla çizilmiş Venüs-Plüton birleşimidir.

Mars ve Uranüs: Savaş Alanı Olarak Beden

Capricorn'daki Mars altıncı evde bulunması, çalışan bir konumdur. Altıncı ev günlük pratik, beden, sağlık, alışkanlık olarak çalışmayı yönetir. Oğlak'taki Mars disiplinlidir, yavaştır, metodiktir — yıllar içinde tekrar yoluyla inşa eder. Kahlo için bu, boyanın fiziksel eylemini tanımlar: yatarak boyayabilmesi için uyarlanmış şövalye, pigmentleri hazırlama ritüeli, yaralanmalarının kesintiye uğrattığı ama kalıcı olarak durduramadığı süregelen çaba.

Uranüs — kopuş ve ani dönüş gezegeni — Capricorn'da, aynı evde, doğrudan Mars'ın yanında duruyordu. Omurgasını, köprücük kemiğini, leğen kemiğini kıran ve sağ ayağını ezen 1925 otobüs kazası burada son derece açık okunur: Uranüs bedeni (Mars, altıncı ev) parçaladı, habersizce, en gerçek ve şiddetli biçimde. Ama Uranüs aynı zamanda beklenmedik armağanı yönetir: kaza onu yatağa mahkûm etti ve orada boyamaya başladı; başının üzerindeki bir ayna ve ellerindeki pigmentlerle neler yapabileceğini keşfetti. Kopuş ve meslek aynı otobüste geldi.

Güneş ile Mars arasındaki tam karşıtlık — haritanın en sıkı açısı, sıfır derece ayrılık — bu iki gücün birbirine zincirlendiği anlamına gelir: özel Yengeç benliği ile disiplinli, dayanıklı beden, kalıcı ve yaratıcı bir gerilim içinde. Büyük eserler nadiren konforda doğar.

Jüpiter ve Satürn: Genişleme, Sonra Uzun Tutunma

Genişleme ve aşırılığın gezegeni Jüpiter, Kahlo'nun Güneş'iyle Yengeç ve on ikinci evde buluştu. Jüpiter nereye düşerse orayı büyütür; yalnızlık ve iç yaşam evinde, iç dünyasını geniş — neredeyse okyanus gibi — kıldı. Mitoloji, halk görüntüleri, entelektüel alıştırmadan çok duygusal besin olarak içselleştirdiği Kolomb öncesi sembolizm: bu, duyguyu kozmolojiye dönüştüren, tam kapasitedeki Yengeç Jüpiter'idir.

Sekizinci evdeki Balık Satürn'ü daha yavaş, daha ciddi bir nottur. Sekizinci ev, kaçınamayacakların — hastalık, ameliyat, bedenin tekrarlayan başarısızlıklarının — dönüşüm alanıdır. Buradaki Satürn kolay değildir, ama yalnızca süregelen zorluğun yapabileceği biçimde üretkendir: acı olduğu yerde bile titizlik talep eder. Otuz beş ameliyat ve tüm bunlar boyunca boyamayı sürdürme disiplini, dayanılan sekizinci evdeki Satürn'dür.

Dış Gezegenler: Kişiselleşen Bir Nesil

Hayal gücünün, çözülmenin ve benlik ile dünya arasındaki geçirgen sınırın dış gezegeni Neptün, Güneş'i ve Jüpiter'le Yengeç'te ve on ikinci evde buluştu. Neptün Güneş'e dokunduğunda egonun sınırları incelir: içerideki ve dışarıdaki şeyleri birbirinden ayırt etmek güçleşir. Kahlo için bu hem güçlüktü (acıya, reddedilmeye, bedenin başarısızlıklarına karşı aşırı duyarlılık) hem de armağandı (özel acıyı evrensel olarak tanınan görüntülere dönüştürme kapasitesi). Bedeninin kendisine ihanet ettiğini hisseden herkes Dikenli Kolyeli ve Sinekkuşlu Özportre'de bir şeyleri tanır. Bu tanıma Neptün'ün eseridir.

Neptün'e karşı duran Uranüs, çağının kuşak gerilimini tanımlar: eski dünya ile kökten yeni olanın kalıcı sürtüşmesi. Hem siyasi bir bildiri hem kişisel bir zırh olarak Tehuana elbisesi giyen Kahlo için bu gerilim günlük olarak yaşanıyordu.

Orta Gökyüzü: Dünyanın Sakladıkları

Orta Gökyüzü — haritanın en tepesindeki nokta, kamusal mesleği ve kalıcı ünü temsil eder — Boğa'daydı. Boğa somuta, yapılmış nesneye, tutulabilen ya da asılabilen güzelliğe hâkimdir. Aynı zamanda kalıcı olana hâkimdir: Boğa fikrini kolayca değiştirmez ve Boğa'nın inşa ettiği şey genellikle sürer. Bir sanatçı için Boğa Orta Gökyüzü, eserin bedenlere, malzemelere, dokunulup korunabilen şeylere köklendiği için hayatta kalacağı anlamına gelir.

Kahlo'nun ünü, hayatı boyunca Rivera'nınkinin gölgesinde neredeyse bastırılmış olmasına karşın, bugün her büyük müzede onu geçiyor. La Casa Azul, herhangi bir Rivera duvar resminden daha fazla ziyaretçi çekiyor. Boğa sabırlıdır. Vaat ettiği kariyer, sırf Boğa zamanında, geldi.

Kiron ve Kuzey Düğüm: Yaranın Armağanı

Kiron — bazen yaralı şifacı olarak adlandırılır; haritadaki eski bir acının zamanla kişinin en anlamlı biçimde sunduğu şeyin kaynağına dönüştüğü nokta — Kova'da, yedinci evdeydi. Yedinci ev, önemli ötekiler, ortaklık, başka birinin tuttuğu ayna evidir. Kova topluluğa aittir, alışılmadıktır, kişisel olanın ötesindekiyle ilgilenir. Buradaki yara ilişkilerde taşınıyordu: Rivera ile iki evlilik, tekrarlayan ihanetler, tam olarak ihtiyaç duyduğu ortaklığı ihtiyaç duyduğu biçimde asla bulamamış olma hissi.

Ama yedinci evdeki Kova Kiron'u, bu yaranın sonunda neye yol açtığını da işaret eder: kolektif tanıma üzerine köklenmiş bir sanat. Hiç Meksika'ya gitmemiş, hiç İspanyolca konuşmamış, Rivera'nın adını duymamış insanlar Kahlo'nun tablolarını kişisel bir seslenme gibi hisseder. Bu seslenme — bu armağan — kendi keskin yalnızlık deneyimi aracılığıyla, ihtiyaç duymak ve sahip olamamanın ne anlama geldiğini anlamaktan doğdu. Kova budur: herkes için bir köprüye dönüşen yara.

Kuzey Düğüm — bir yaşamın eğilim gösterdiği yön, geliştirmek için sürekli geri döndüğü nitelik — de Yengeç'teydi. Yengeç koruma, şefkat, zırhsız hissetme cesaretidir. Kahlo'nun haritasında zaten Yengeç'te olan her şey — Güneş, Jüpiter, Neptün, Lilith — bu yönü pekiştirdi. Yaşam, kendi yumuşaklığını utanç duymadan var etmesini, kırılganlığı yalnızca konu değil araç yapmasını istiyordu. Tablolar onun bunu anladığını söylüyor. Sert tablolar değiller. Kesin tablolar.

Son Bir Not

Frida Kahlo'dan kalan şey — ikonun, bez torbaların, ders kitabı baskısının ötesinde — haritanın duygu sömürüsüne kaçmadan doğruladığı bir şeydir: kendi acısının koşullarını kendisi belirledi. Basit zaferci bir biçimde değil, bedelsiz değil; ama Aslan Yükselen'in görülme ısrarı ve on ikinci evdeki Güneş'in gerçek bir şey bulmak için çok derinden, çok sessizce gitme isteğiyle. Otobüs bedeninin yapabileceklerini değiştirdi. Görebileceklerini değiştirmedi. Tablolar, gördüklerinin kendisidir.