Luchino Visconti — doğum haritası

Doğum

1906-11-02 · 19:30 · Milano, İtalya Güvenilirlik: AA · doğrulanmış kayıt

Çekirdek: Katedral İnşa Eden Bir Akrep

Visconti, altını perdahlamakta olan bir kuyumcunun sabrıyla çalışırdı: yavaş, saplantılı bir biçimde, yüzeysellikle hiçbir zaman yetinmeden. Sicilya aristokrasisinin çöküşünü Leopar'da ya da yaşlı bir adamın Venedik'teki erimesini gösterme kapasitesi salt bir yönetmen becerisinden ibaret değildi; derin bir iç yapının dışavurumuydu. Akrep burcundaki Güneş'in altıncı evde konumlanması — altıncı ev günlük çalışmanın ve el sanatının evidir — yapmanın, derinleşmenin, yüzeyde kalmayı reddetmenin bizzat kendisinde anlam bulan birini anlatır. Akrep, yüzeyin altında ne yattığını bilmek ister; altıncı ev ise bu merakı zanaate dönüştürür.

İkizler Yükselen — haritanın, kişinin dünyaya nasıl göründüğünü anlatan noktası — dışa açılan bir katman daha ekler: Visconti dışarıdan çok yönlü, meraklı, neorealizm ile görkemli tarihsel epik arasında çelişkisizce gidip gelebilen biri olarak görünürdü. Toplumun en üst tabakasından gelip komünist olan, opera sahneleyip Sicilya balıkçılarını filmlere taşıyan bir insandı. Bu çifte görünüm çelişki değildi; birçok dünyayı barındıran bir zihnin iki ayrı yüzüydü.

Gizli Ay: Koruyucu Bir Zırh Olarak Lüks

Boğa burcundaki Ay'ın on ikinci evde yer alması daha özel bir şeyi anlatır. On ikinci ev, kolay açıklanamayan derin iç dünyaların evidir. Boğa burcundaki Ay güzelliğe, maddi sürekliliğe, duyusal konfora ihtiyaç duyar — ve Visconti'de bu ihtiyaç gerçek ve güçlüydü. Ailesinin zenginliği, saraylar, kumaşlar, tarihi ayrıntılara adeta takıntılı biçimde yeniden yaratılan dekor: bunlar gösteriş için gösteriş değildi. On ikinci evin hep biraz karanlıkta tuttuğu iç sıkıntıyı uzak tutmanın yoluydu. Setlerde 18. yüzyılı en ince ayrıntısına dek yeniden inşa eden adam, aynı zamanda o güzellik aracılığıyla kendini de koruyordu.

Bu Boğa Ay'ı filmlerinin neden hiç acele etmediğini de açıklar: La Terra Trema neredeyse üç saat sürer, Leopar iki buçuk saatten fazla. Boğa burcundaki Ay yavaş, kalıcı bir ritim taşır; duyusallığı hıza feda etmeyi bilmez.

Merkür ve Venüs: Büyüklüğü Hedefleyen Düşünce

Merkür ve Venüs, ikisi de Yay burcunda yedinci evde bulunur — yedinci ev ilişkilerin, karşılaşmaların, iş birliklerinin evidir. Yay burcu geniş ufuklu bir hırs, büyük anlatılara duyulan ilgi ve özeli genel içinde okuma dürtüsü getirir. Visconti hiçbir zaman salt bir hikâye anlatmadı; her zaman Tarihi anlattı. Ossessione aynı zamanda faşizm üzerine bir yorumdu; Rocco ve Kardeşleri sanayileşme ve Güney'den Kuzey'e göç üzerine bir düşünceydi. Kişiseli daha geniş bir bağlama yerleştirme eğilimi buradan gelir.

Yay burcundaki Venüs estetik anlayışı hakkında da çok şey söyler: minimalist bir zarafet değil, bolluk, renk, katmanlanan ayrıntı. Visconti'nin dekor anlayışı sinema tarihininkiler arasında hâlâ en çok saygı görenlerin başındadır. Eksiltme yapan değil, ekleyen; dünyalar inşa eden bir yönetmendi.

Merkür ile Mars arasındaki konum farkı yalnızca bir derecedir ve bu iki gezegen birbirini kolaylıkla destekler — bu, düşüncelerini eyleme dönüştürmeden duramayan bir zihni anlatır. Sinema, tiyatro, opera: Visconti fikirleri seyretmekle yetinmedi hiçbir zaman.

Mars: Sanat Olarak Yüzleşme

Beşinci evdeki (yaratıcılığın ve oyunun evi) Terazi burcundaki Mars, doğrudan çatışmayan bir Mars'tır. Terazi burcu, Mars'ı estetik yüzleşmeye, çatışmanın içinde bile denge arayışına yönlendirir. Visconti sette talepkârdı, oyunculara zaman zaman sert davranırdı; ama hedefi her zaman biçimseldi: doğru görsel gerilimi bulmak, bir sahnenin doğru ritmini yakalamak. Burt Lancaster, Leopar için geçen yorucu prova haftalarının kendisi için daha önce hiç olmadığı kadar şekillendirici olduğunu aktarmıştır.

Mars ile Uranüs arasındaki gerilimli açı — iki gezegen birbirini karşılıklı çeker — son derece yapılandırılmış bu sisteme öngörülemezlik katar. Visconti, Ossessione'nin ham belgeciliğinden Senso'nun opera görkemlerine zamanın eleştirmenlerine neredeyse irrasyonel görünen bir yolla geçerdi. Düzen ile kırılma arasındaki bu gerilim onun yaratıcı motoruydu; onsuz belki daha tutarlı ama daha az canlı bir yapıt bırakırdı.

Jüpiter ve Satürn: İnşaatçının Sabrı

Güneş, Jüpiter ve Satürn arasındaki üçgen, haritanın taşıyıcı yapısıdır. İkinci evde (maddi kaynakların evi) Yengeç burcunda bir araya gelen Jüpiter ve Neptün'e, onuncu evde (kamusal itibar ve kariyer evi) Balık burcundaki Satürn kolayca eklenir. Bu örüntü, zamanın içinden geçerek kalıcı bir şey inşa eden birini anlatır: ani bir kıvılcım değil, ayakta kalan yapı.

Visconti, Lampedusa'nın romanının haklarını Leopar için elde etmek için yıllarca bekledi. Yıllarca hazırlık, büyük bütçeler ve uluslararası oyuncu kadrosu gerektiren projelerde çalıştı. Onuncu evde Balık burcundaki Satürn, belirsizi biçimlendirerek kurulan bir ünü anlatır — Satürn, Balık'ın sürüklenmesine yapı verir. Satürn ile Uranüs arasındaki destekleyici açı ise bu düzenin katılık olmadığını gösterir: Alman işgali sırasında gizlice çektiği bir filmle neorealizmi kurarken olduğu gibi, gelenekle kırma zamanını biliyordu.

Kamusal Nokta: Kolektif Bir Miras

Orta Gökyüzü — Türkçede kariyer ve miras noktası olarak bilinen bu nokta — Kova burcundadır. Kova, geleceğe yönelimi, bir topluluğun kendini algılama biçimini dönüştüreni getirir. Visconti'nin misyonu hiçbir zaman yalnızca kişisel değildi: İtalyan sinemasının henüz bilmediği bir şeyi kendisi hakkında anlamasını istiyordu. Kurucu ortakları arasında yer aldığı neorealizm salt bir estetik hareket değildi; siyasi bir eylemdi. Aci Trezza balıkçılarını gerçek sesleriyle, dublajsız Sicilya diyalektiyle, sahici yorgunluklarıyla göstermek — faşist sinemanın yalnızca söylem ürettiği bir dönemde — İtalya'nın olabileceği ülke türü üzerine bir bildiriydi.

Dokuzuncu evde (inançların ve dünya görüşünün evi) Kova burcundaki Chiron — eski bir yaranın hediyeye dönüşümünü gösteren nokta — tam Orta Gökyüzü'nün üzerine düşer. Visconti'nin yarası ve hediyesi ikisi de düşünseldi: İtalya'nın en köklü ailelerinden birinde doğmuş olup komünist olmak ve sinemayı toplumsal eleştirinin aracına dönüştürmek ağrısız bir seçim değildi. Tüm yapıtını besleyen çelişki buydu.

En Sıkı Açılar: Haritanın En Güçlü Sesi

Güneş ile Satürn arasındaki neredeyse tam üçgen — aralarında yalnızca bir derece var — Visconti'nin kamusal karakterini en çok belirleyen açıdır. Akrep burcundaki Güneş ile Balık burcundaki Satürn aynı yönde hareket eder: derinlik, süreklilik, yüzeyselin reddi. İki gezegen bu denli akıcı bir ilişki içinde olduğunda paylaştıkları tema neredeyse otomatik hale gelir. Visconti için bu şuydu: ciddiyeti yük olarak değil, doğa olarak taşımak.

Güneş–Jüpiter üçgeni — bir buçuk derece arayla — bu ciddiyete cömertlik katar: filmlerinin sözcüğün hem gerçek hem de ahlaki anlamında büyük olmasını isteyen bir yönetmen.

Jüpiter–Neptün birleşimi nadir görülen bir görsel imgelem büyüklüğünü anlatır. Jüpiter büyütür, Neptün gerçekle rüyanın sınırını eritir: Visconti sinemasında belgesel gerçeklik ile neredeyse düşsel bir vizyon çoğu zaman aynı karede bir arada bulunur. Venedik'te Ölüm'de bu sınır neredeyse tamamen yok olur.

Kuzey Düğüm: Kendi Işığına Doğru

Kuzey Düğüm — yaşam boyunca kişinin yöneldiği noktayı gösteren bu işaret — Aslan burcundadır. Aslan tam bir ifadeyi, sahne varlığını, merkezde durma cesaretini getirir. Visconti'nin kendine özgü üslubunu bulması yıllar aldı: neorealizmdeki başlangıçlar kasıtlı olarak kişisel değil, neredeyse kolektifti. Zamanla öyle belirgin bir imza geliştirdi ki her filmi anında tanınır oldu. Bu yörünge — kolektiften bireyele, anonim olmaktan markaya — Kuzey Düğüm'ün Aslan burcundaki yolculuğudur.

Unutulmayan Bir Yaşam

Visconti, büyüklüğü tek bir şaheserden değil tüm eğrisinden gelen isimlerdendir. Alman işgali altında gizlice çekilen, Cain'in romanını uyarlamak için izin alınmayan Ossessione'nin sert gerçekçiliğinden Venedik'te Ölüm'ün keskinleştirilmiş kırılganlığına, kırk yıl boyunca hiç durmadan kazan bir sinema. Haritası başka türlü yapamayacak birini anlatır: Akrep burcundaki Güneş altıncı evde yarım çalışmasını bilmez, Jüpiter ve Satürn ile kurduğu büyük üçgenler ise bu yoğunluğun onu yaratan kişiden uzun süre dayanacak sağlam, aktarılabilir bir şeye dönüşmesini sağlar. Filmlerinden geriye kalan salt güzellik değil; birinin dünyayı açık gözlerle seyrettiğinin ve gördüklerini söyleyecek kelimeleri — görüntüleri — bulduğunun tam ve açık hissidir.