Marcel Proust — doğum haritası

Doğum

1871-07-10 · 23:30 · Paris, Fransa Güvenilirlik: AA · doğrulanmış kayıt

İçe Dönük Yaşayan Adam

Bazı yazarlar dünyayı pencereden izler, bazıları ise pencerenin kendisini dünyaya dönüştürür. Marcel Proust ikinci gruptandır. Dördüncü evde — ev, çocukluk, en derin temeller evi — Yengeç burcundaki Güneş'i, dışarı çıkıp hayatı fethetmeyen, onu içeriye, odaya, belleğe çağıran bir mizacı tanımlar. Yengeç tutma burcu'dur: duyguları, anları, kokuları tutar. Dördüncü ev bu eğilimi mutlak bir noktaya taşır.

Yükselen burcu olan Koç (Proust'un dünyaya sunduğu yüz), onu tanıyanların dikkat çektiği bir paradoksu ortaya koyar: bu çekilgen, iç zamanların yazarı, toplumda büyüleyici olabiliyor ve edebi görüşlerinde doğrudan saldırgan bir tavır takınabiliyordu. Koç cephesi keskin, hızlı yargılayan, kışkırtmaya hazır bir görünümdür. Ama Güneş'in Yengeç'i her zaman kazanırdı: sonunda, yatak, gürültüyü yumuşatmak için mantar kaplı duvarlar ve Combray'ın anıları yaşamın biçimini belirlerdi.

Dördüncü Evde Dört Gezegen ve Köken Evi

Dördüncü evdeki gezegen yoğunluğu bu haritanın en çarpıcı verisidir. Güneş, Merkür, Jüpiter ve Uranüs — hepsi Yengeç'te, hepsi kökler evinde: bu yerçekimsel ağırlık, çocukluğu, aileyi ve geçmişi tüm varoluşun manyetik merkezi yapar. Annesi Jeanne Clémence Weil, Proust'un yazılarında her şeyi yapılandıran bir varlık olarak belirir; ışığın bir duvara düşüş biçimini bile.

Düşünce ve ifade gezegeni Merkür, Güneş ile neredeyse tam bir kavuşum halindedir (0,6° aralıkla). Düşünmek ve var olmak Proust için neredeyse aynı şeydir: kimliği adlandırma ve anlama sürecinde inşa edilir. Hiçbir deneyim kapsamlı yansıma süzgecinden geçmeden ilerleyemez. Bu kavuşum aynı zamanda nesri de açıklar: uzun, birbirine bağlı, sapan tümceler — sanki her cümle, yakalanmış olan her şeyin kaçmamasını sağlamaya çalışıyormuş gibi.

Boğa'daki Ay ve İstemsiz Bellek

İkinci evde — sahip olunanların, kalıcı olanın evi — Boğa burcundaki Ay, fiziksel duyum ve süreklilik üzerine kurulu duygusal bir yaşamı ortaya koyar. Boğa, İkizler gibi duygudan duyguya geçmez ya da Akrep gibi dönüşmez: tutar. Saklar. İkinci evde sakladıkları miras değeri taşır.

İstemsiz bellek — Kayıp Zamanın İzinde'nin merkezi kavramı — bu Ay'ın en kesin edebi ifadesidir. Bu, aktif ve bilinçli hatırlama olan gönüllü bellek değildir; çağrılmadan gelen, bir tat, bir koku, bir doku tarafından tetiklenen bellek'tir. Ihlamur çayına batırılmış ve tüm Combray'ı geri getiren madlen, mükemmel bir Boğa-Ay imgesidir: duyusal, somut, tüm zamanı içinde barındıran bir şey. Ay ayrıca Venüs ile bir trigon (0,7° aralıkla) ve Satürn ile bir trigon (1,4° aralıkla) oluşturur — duygusal belleğe aynı anda hem estetik hem de yapısal bir nitelik kazandırır.

Merkür, Venüs ve Nüansı Yurt Edinen Zihin

Altıncı evde Başak burcundaki Venüs, ihtişamda değil kesin ayrıntıda zevk bulan titiz, talepkâr bir zevki anlatır. Başak estetiği gösterişli lüksün değil; iyi kurulmuş tümcenin, tam isabetli gözlemin estetiğidir. Proust geceleri çalışırdı, gürültüyü engellemek için mantar kaplı odasında, sayfa düzeltmelerinde durmaksızın düzelterek ve ekleyerek — editörlerini çıldırtacak ölçüde. İşte Başak'taki Venüs bu'dur: zevk, bitirilmişlikte değil ayarlamada yatar.

Venüs ayrıca Satürn ile de trigon oluşturur (2,1°): değer verilen yalnızca güzel olan değil, kalıcı olan'dır. Proust güzelliği her zaman zamanın güzelliği olarak, çözülmeye direnen şeylerin güzelliği olarak kavrar.

Terazi'deki Mars ve Jüpiter ile Kare Gerginliği

Yedinci evde Terazi burcundaki Mars, ilişki aracılığıyla, zıtlık yoluyla, ötekini ayna olarak kullanarak hareket eden bir Mars'tır. Dürtüsü doğrudan değil diyalojiktir: Proust, düşündüklerini açabilmek için — gerçek ya da kurgusal — muhataplara ihtiyaç duyardı. Kapandığından önce büyük bir özveriyle devam ettiği Paris salon hayatı tam da bu sahneydi: öteki, tetikleyici olarak.

Ama bu Mars, haritanın en dar gerginliği olan Jüpiter ile çok sıkı bir kare oluşturur (0,8° aralıkla). Mars-Jüpiter karesi, aşırıya kaçan dürtü, ölçek bulamayan hırstır. Proust, Kayıp Zamanın İzinde'yi görece sınırlı bir roman fikriyle yazmaya başladı; sonunda 20. yüzyıl edebiyatını dönüştüren dört binden fazla sayfalık bir eser ortaya koydu. Kare bir kusur değildir: gerekli aşırılığı mümkün kılan yakıttır.

Oğlak'taki Satürn ve Gökyüzü Ortası

Onuncu evde — meslek, ün, dünyadaki yer evi — Oğlak burcundaki Satürn, kendi topraklarında ve güçlendirilmiş hâlde Satürn'dür. Oğlak, uzun vadeli inşanın, ömürden uzun süren eserin burcudur. Onuncu ev, Gökyüzü Ortası'dır (haritanın kamusal vokasyonla, bırakılan izle bağlantılı noktası). Buradaki Satürn tanınmayı vaat eder, ama hiçbir zaman hemen gelmez: önce karanlık çalışma, şüphe, ret gelir.

Proust, Swann'ın Tarafı'nın ilk tesliminde Gallimard yayınevi tarafından reddedildi. Müsveddesi okuyan André Gide onu yarıda bırakıp geri gönderdi. Kitap 1913'te Proust'un kendi parasıyla çıktı. Yıllar sonra Çiçek Açan Genç Kızların Gölgesinde (1919) ile Goncourt Ödülü'nü kazanacaktı. Oğlak'taki Satürn kolaylık değil kalıcılık vaat etmişti. Ve Proust'un eseri bugün yerinden edilmez.

Dış Gezegenler: Yengeç'te Uranüs, Koç'ta Neptün, Boğa'da Plüton

Dördüncü ev grubunun geri kalanıyla birlikte Yengeç'teki Uranüs, mahrem alanda bir kopuş ve özgünlük notu ekler: Proust yalnızca yavaş ve duyusal bir üslup icat etmedi, aynı zamanda anlatı zamanını kavramak için tümüyle yeni bir yol buldu. İşte bu Uranüs'tür: geleneğin içeriden altüst edilmesi.

Birinci evde — ben'in, görünüşün evi — Koç burcundaki Neptün, Proust kimliğine belirsiz, geçirgen bir çerçeve çizer. Onu tanıyanlar, muhatabına şaşırtıcı bir esneklikle uyum sağlayan, jestlerini taklit edebilen, onun varlığını manyetik bir alan gibi hisseden bir insan tarif ederdi. Birinci evdeki Neptün, kendin'in tam olarak nerede bittiğini ve ötekinin nerede başladığını bilemez.

İkinci evde Boğa'daki Plüton, Ay ile birleşerek bu temayı güçlendirir: dönüşen — ölen ve yeniden doğan — değerler, sahip olunanlar, kendine ait sayılan şeylerin özüdür.

Kiron ve Kuzey Ay Düğümü: Yara ve Yön

Kiron — zamanla bir hediyenin kaynağına dönüşen eski bir yara — sekizinci evde, geri dönüşü olmayan kayıpların, artık geri alınamayacak olanın evi Akrep burcundadır. Proust annesini 1905'te kaybetti ve bu ölüm, paradoks biçimde, hem kesin kapanışın hem de büyük eserin yazımının başlangıcı oldu. Akrep yarası iyileşmez: dönüşür. Motora dönüşür.

Kuzey Ay Düğümü İkizler'de — bir haritadaki büyüme yönü, evrilmeye itilen yer — çoğul seslere, zıtlıklara, bağdaşmaz görüneni birleştiren iletişime işaret eder. Proust romanı sonunda tam da budur: bir perspektifler senfonisi, bir yankılar mimarisi. Üçüncü evde de İkizler burcunda bulunan Lilith bu alanı pekiştirir: söz, tehlikeli bölge olarak, aykırılık olarak, rahatsız eden gerçek olarak.

Haritanın Son Söylediği

Proust gibi bir doğum haritası kolay bir hayat ya da küçük bir benlik vaat etmez: sıradan zamanı olağanüstüye dönüştüren bir dikkat yoğunluğuyla yaşanmış bir hayat vaat eder. Tutan Güneş Yengeci, saklayan Boğa Ay'ı, sonsuza inşa eden Oğlak Satürn'ü: tüm mimari tek bir yere işaret ediyordu — kitaba. Nesne olarak kitaba değil, geçmişi sonsuz kılmanın tek mevcut yolu olarak kitaba.

Proust'un eseri, birinin zamanı ciddiye alma kapasitesine — ve zorunluluğuna — sahip olduğu için var oldu. Bu taklit edilemez, öğrenilemez: böyle bir haritanın başından beri içinde taşıdığı şeydir bu.